باب اول در صفت ياقوت و انواع آن از الوان مختلف بدانك شريف‌تر و عزيزتر و نفيس‌ترين جواهر ياقوت است ، از روى طبيعت و متانت صورت و فايدهء خاصيّت و بقاى جسميّت و زيادتى قيمت ، و بارى تعالى به چند مواضع در محكم تنزيل صفت ياقوت كرده است و اين دليلى واضح است بر شرف و عزّت ياقوت . پس به حكم اين مقدّمات ابتدا به اشرف جواهر اولى [ مىكنيم ] و آن ياقوت است . و علّت آنك ياقوت با آتش مقاومت تواند كرد و اجزاى آن [ را ] حرارت آتش مفتّت نتواند كرد آن است كى رطوبت او با يبوست او اختلاطى كامل يافته است و ثباتى تمام پذيرفته و صورت مزاجى او را استحكامى كاملتر حاصل شده ، آتش تفريق اجزاى آن نتواند كرد . و در كتاب علل بليناس در كيفيّت حدوث الوان آورده است كى لون به مثابت جنس است ، زيراك قسمت الوان درو است مانند سفيدى و سياهى و سرخى و زردى و سبزى و كبودى و غير آن . و بياض كه لونى است مفترق نور بصر ، ابتداى الوان اوست و از عوارض رطوبت و برودت است . و سواد كه جامع نور بصرست نهايت الوان و از عوارض حرارت و يبوست است .